چک یکی از ابزارهای مهم در معاملات مالی است، اما زمانی که در موعد مقرر وجه آن پرداخت نشود، به اصطلاح میگویند چک برگشت خورده است.
چک برگشتی نهتنها اعتماد مالی میان طرفین را از بین میبرد، بلکه ممکن است پیامدهای قانونی و کیفری جدی برای صادرکننده به همراه داشته باشد.
مفهوم چک برگشتی در قانون
در قانون تجارت و قانون جدید صدور چک، چک برگشتی به چکی گفته میشود که بانک به دلیل نبود وجه کافی یا سایر مشکلات، از پرداخت وجه آن خودداری کند.
بهعبارت ساده، زمانی که شما به بانک مراجعه میکنید و نمیتوانید مبلغ چک را دریافت کنید، آن چک «برگشت خورده» محسوب میشود.
دلایل برگشت خوردن چک
۱. نبود موجودی کافی
رایجترین دلیل برگشت چک، نبود وجه کافی در حساب صادرکننده است.
بانک در این شرایط موظف است گواهی عدم پرداخت صادر کند.
۲. اشتباه در امضا یا مغایرت اطلاعات
اگر امضای صادرکننده با نمونه امضای بانکی او متفاوت باشد یا در متن چک اشتباهی وجود داشته باشد، بانک از پرداخت وجه خودداری میکند.
۳. مسدود شدن حساب
در صورتی که حساب صادرکننده به دستور مراجع قضایی یا به دلایل بانکی مسدود شده باشد، چک نیز قابل وصول نخواهد بود.
۴. دستور عدم پرداخت
گاهی صادرکننده به دلایلی مانند مفقودی، سرقت یا جعل چک، دستور توقف پرداخت را صادر میکند که در این حالت نیز چک برگشتی محسوب میشود.
مراحل قانونی پیگیری چک برگشتی
اگر چکی برگشت بخورد، دارنده آن باید در اولین قدم، از بانک گواهی عدم پرداخت دریافت کند.
این گواهی سندی رسمی است که نشان میدهد چک به دلایل قانونی پرداخت نشده است.
پس از آن، دارنده چک دو مسیر برای پیگیری دارد:
مسیر حقوقی
دارنده میتواند از طریق دادگاه حقوقی برای وصول وجه چک اقدام کند.
در این روش، معمولاً هدف دریافت وجه از اموال یا حسابهای صادرکننده است.
مسیر کیفری
اگر ثابت شود که صادرکننده عمداً و با سوءنیت چک بیمحل صادر کرده است، دارنده میتواند از طریق دادسرا شکایت کیفری تنظیم کند.
در این صورت ممکن است صادرکننده به حبس یا محرومیتهای بانکی محکوم شود.
مجازات چک برگشتی در قانون جدید
بر اساس قانون اصلاح قانون صدور چک مصوب ۱۳۹۷، چک برگشتی آثار قانونی سنگینی دارد.
از جمله:
- ممنوعیت افتتاح حساب جدید در سایر بانکها
- مسدودی وجوه موجود در حسابهای دیگر صادرکننده
- محدودیت در دریافت تسهیلات بانکی
- درج سابقه بد در سامانه بانک مرکزی
این اقدامات باعث میشود اعتبار مالی فرد خاطی تا مدتها در نظام بانکی مخدوش بماند.
راههای پیشگیری از چک برگشتی
برای جلوگیری از مشکلات بعدی، در هنگام معامله نکات زیر را رعایت کنید:
- پیش از قبول چک، اعتبار و سابقه بانکی صادرکننده را بررسی کنید.
- از چکهای صیادی جدید استفاده کنید که در سامانه بانک مرکزی قابل رهگیریاند.
- در معاملات بزرگ، از وکیل یا مشاور حقوقی برای بررسی مدارک استفاده کنید.
- هرگز بدون اطمینان از توان مالی طرف مقابل، چک مدتدار قبول نکنید.
نکته مهم برای صادرکنندگان چک
اگر احتمال میدهید در موعد مقرر نمیتوانید وجه چک را تأمین کنید،
حتماً پیش از موعد با دارنده چک مذاکره و توافق مکتوب تنظیم کنید.
در غیر این صورت، نهتنها وجه چک را باید بپردازید، بلکه با مجازات قانونی و از بین رفتن اعتبار بانکی روبهرو میشوید.
