چک برگشتی همیشه کیفری نیست. خیلیها تصور میکنند هر چکی که پاس نشود، مستقیم زندان دارد؛ اما قانون چنین چیزی نمیگوید. چک فقط در شرایط خاصی کیفری میشود.
بگذار دقیق و مرحلهای ببینیم چه زمانی جرم است.
اولین شرط: چک باید بابت بدهی واقعی صادر شده باشد.
اگر چک برای تضمین، امانت، ضمانت قرارداد یا سفیدامضا باشد، معمولاً وصف کیفری ندارد و فقط حقوقی است.
دومین شرط: چک نباید وعدهدار خارج از ضوابط باشد.
اگر در متن چک تاریخ واقعی نوشته شده و بعداً ادعا شود توافق شفاهی برای آینده بوده، معمولاً پذیرفته نمیشود. اما اگر ثابت شود چک ضمانتی بوده، کیفری منتفی میشود.
سومین شرط: موجودی کافی نباشد یا حساب بسته باشد.
حالاتی که میتواند جرم باشد:
- صدور چک با علم به نبود موجودی
- بستن حساب بعد از صدور چک
- دستور عدم پرداخت بدون دلیل قانونی
- امضای غیرمطابق با نمونه بانکی برای جلوگیری از وصول
چه زمانی کیفری نیست؟
- چک بابت تضمین
- چک سفیدامضا
- چک مشروط
- چک بابت معاملات نامشروع
- گذشت بیش از ۶ ماه از تاریخ صدور بدون اقدام برای برگشت زدن
- گذشت بیش از ۶ ماه از تاریخ گواهی عدم پرداخت بدون شکایت
این دو مهلت ششماهه بسیار مهماند. اگر دارنده در این بازه اقدام نکند، دیگر حق شکایت کیفری از بین میرود و فقط میتواند حقوقی مطالبه کند.
مجازات چیست؟
بسته به مبلغ چک، حبس و محرومیتهای بانکی پیشبینی شده. البته در سالهای اخیر سیاست قضایی به سمت کاهش زندان و تمرکز بر وصول مبلغ رفته است.
یک نکته راهبردی:
در عمل بسیاری از وکلا ابتدا شکایت کیفری مطرح میکنند تا فشار قانونی ایجاد شود، و همزمان مسیر حقوقی برای وصول پول را فعال میکنند.
جمعبندی روشن:
چک زمانی کیفری میشود که با علم به نبود موجودی و برای پرداخت واقعی صادر شده باشد و دارنده هم در مهلت قانونی اقدام کند. در غیر این صورت، موضوع صرفاً حقوقی است.
