مهریه یکی از مهمترین حقوق مالی زن در عقد نکاح است و قانون برای حمایت از این حق، ضمانت اجراهای جدی پیشبینی کرده است. یکی از این ضمانت اجراها که معمولاً بیشترین پرسش را ایجاد میکند، حبس یا زندانی شدن مرد در صورت عدم پرداخت مهریه است. برای اینکه بدانید دقیقاً در چه شرایطی امکان بازداشت وجود دارد و چه مواردی باعث جلوگیری از زندان میشود، لازم است قانون را بهصورت شفاف بشناسید.
طبق «قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی»، اگر زن مهریه را مطالبه کند و مرد از پرداخت آن خودداری کند، ابتدا دادگاه وضعیت توان مالی او را بررسی میکند. در صورتی که مرد توان پرداخت داشته باشد ولی عمداً پرداخت نکند، امکان صدور حکم جلب و بازداشت وجود دارد. این بازداشت بهمنزله مجازات نیست، بلکه نوعی اجبار برای پرداخت دین محسوب میشود.
اما اگر مرد ثابت کند که توان مالی ندارد، زندانی نمیشود. برای اثبات ناتوانی مالی باید:
- فهرست کامل داراییها اعلام شود،
- حسابهای بانکی بررسی شود،
- سندی بهعنوان مال قابل توقیف وجود نداشته باشد،
- و دادگاه عدم توانایی را احراز کند.
در این صورت، مرد میتواند درخواست اعسار بدهد و مهریه را بهصورت اقساط پرداخت کند. تا زمانی که حکم قطعی اعسار صادر نشده، احتمال بازداشت وجود دارد.
نکته مهم این است که امکان زندانی شدن فقط برای مهریه عندالمطالبه وجود دارد، زیرا قابل وصول است. اگر مهریه بهصورت «عندالاستطاعه» تعیین شده باشد، زن باید توانایی مالی مرد را ثابت کند و در این حالت معمولاً بازداشت معنا ندارد.
تغییرات اخیر در قانون مهریه و محکومیتهای مالی
- اخیراً مجلس شورای اسلامی کلیات طرح اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی (شامل مهریه) را تصویب کرده است. مهر نیوز+1
در این طرح، برای بدهکاران مالی — از جمله کسانی که مهریه به آنها مطالبه شده — امکان استفاده از سامانه نظارت الکترونیکی به جای زندان پیشبینی شده است. مطابق این تغییرات مهریه همچنان حق زوجه است و مطالبه آن قانونی است؛ حذف نشده است. اما ضمانت اجرای آن (یعنی بازداشت مرد بدهکار) دیگر بهصورت مطلق نیست.
اگر مرد توان پرداخت را نداشته باشد و بخواهد اعسار دهد، بازداشت احتمالاً منتفی است.
در عوض قاضی میتواند نظارت الکترونیکی، توقیف اموال یا روشهای دیگر برای اجرای حکم را جایگزین زندان کند
