در دنیای حقوق، قراردادها ابزارهایی هستند برای تنظیم روابط بین اشخاص و تضمین اجرای تعهدات. اما همه قراردادها به یک شکل منعقد نمیشوند. بسته به نوع توافق، نحوه بیان اراده طرفین و شکل تنظیم قرارداد، میتوان قراردادها را به چند دسته اصلی تقسیم کرد.
۱. قراردادهای رسمی
قرارداد رسمی به قراردادی گفته میشود که طبق مقررات قانون، باید در دفاتر اسناد رسمی یا مراجع قانونی خاص تنظیم شود. این قراردادها تنها زمانی اعتبار دارند که شکل خاصی که قانون مشخص کرده رعایت شود.
- قرارداد فروش ملک (که باید در دفترخانه رسمی تنظیم شود)
- عقد ازدواج
- قراردادهای رهن رسمی ملک
📌 نکته مهم: اگر یک قرارداد رسمی به صورت عادی تنظیم شود، ممکن است از نظر قانونی اعتبار نداشته یا در مراجع قضایی قابل استناد نباشد.
۲. قراردادهای رضایی
قرارداد رضایی، قراردادی است که صرف توافق و رضایت طرفین برای ایجاد آن کافی است و نیازی به رعایت تشریفات خاصی ندارد. این نوع قراردادها بخش زیادی از معاملات روزمره ما را تشکیل میدهند.
- قرارداد فروش کالا
- قرارداد اجاره بین افراد
- قرارداد شراکت در کسبوکار کوچک
🟢 این قراردادها میتوانند شفاهی یا کتبی باشند، اما برای اثبات و جلوگیری از اختلافات، توصیه میشود حتماً کتبی تنظیم شوند.
۳. قراردادهای شکلی (تشریفاتی)
برخی از قراردادها برای اینکه معتبر باشند، باید در قالب یا شکل خاصی منعقد شوند که قانون تعیین کرده. حتی اگر توافق بین طرفین کامل باشد، بدون رعایت آن شکل قانونی، قرارداد باطل خواهد بود.
- قرارداد ثبت شرکت (باید در اداره ثبت شرکتها ثبت شود)
- قرارداد انتقال مالکیت خودرو (نیاز به تنظیم در دفترخانه دارد)
📌 تفاوت با قرارداد رسمی: هر قرارداد شکلی الزاماً رسمی نیست، اما حتماً نیاز به رعایت فرم خاصی دارد.
۴. قراردادهای عینی
در این نوع قرارداد، تحویل مال یا شیء موضوع قرارداد شرط تحقق آن است. یعنی صرف توافق کافی نیست و انتقال واقعی مورد معامله، برای تحقق قرارداد ضروری است.
- عقد عاریه (زمانی کامل میشود که مال تحویل داده شود)
- عقد رهن (با قبض مال مرهونه تحقق مییابد)
🟢 این نوع قراردادها معمولاً در قانون مدنی دارای تعریف مشخصاند و بدون تحویل، شکل نمیگیرند.
۵. قراردادهای کتبی و شفاهی
از نظر نحوه بیان محتوا نیز قراردادها به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
الف) قرارداد کتبی
قراردادی که به صورت مکتوب تنظیم شده و توسط طرفین امضا شده باشد. این قراردادها امنیت حقوقی بیشتری دارند و اثبات آنها در دادگاه سادهتر است.
ب) قرارداد شفاهی
قراردادی است که به صورت کلامی بین طرفین منعقد میشود. از نظر قانون معتبر است مگر در مواردی که قانون تصریح کند که باید کتبی باشد (مثل قرارداد فروش ملک).
